สัญญา Creative Commons (CC) เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้สร้างสรรค์ผลงานสามารถกำหนดเงื่อนไขการใช้งานผลงานของตนได้อย่างชัดเจน โดยอนุญาตให้ผู้อื่นนำผลงานไปใช้ต่อได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดไว้ ซึ่งจะแตกต่างกันไปตามประเภทของสัญญา CC
ทำไมต้องเข้าใจสัญญา Creative Commons?
- หลีกเลี่ยงการละเมิดลิขสิทธิ์: การใช้สื่อหรือแหล่งข้อมูลโดยไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ อาจถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์และอาจถูกดำเนินคดีตามกฎหมายได้
- ให้เครดิตผู้สร้าง: การให้เครดิตผู้สร้างตามที่กำหนดไว้ในสัญญา CC เป็นการแสดงความเคารพต่อผู้สร้างสรรค์ผลงาน
- ส่งเสริมการแบ่งปันความรู้: การใช้สื่อหรือแหล่งข้อมูลที่ได้รับอนุญาตภายใต้สัญญา CC ช่วยให้เกิดการเผยแพร่ความรู้และข้อมูลได้อย่างกว้างขวาง
ประเภทของสัญญา Creative Commons
สัญญา CC มีหลากหลายประเภท โดยแต่ละประเภทจะมีเงื่อนไขที่แตกต่างกันไป แต่โดยทั่วไปแล้ว สัญญา CC จะประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก 2 ส่วน ได้แก่
- การอนุญาตให้ใช้: กำหนดว่าผู้อื่นสามารถนำผลงานไปใช้ในรูปแบบใดได้บ้าง เช่น ดัดแปลง แจกจ่าย หรือใช้เพื่อเชิงพาณิชย์
- เงื่อนไขเพิ่มเติม: กำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติมที่ผู้ใช้ต้องปฏิบัติตาม เช่น การให้เครดิตผู้สร้าง การเผยแพร่ผลงานภายใต้สัญญา CC เดิม
ตัวอย่างสัญญา Creative Commons ที่พบบ่อย:
- CC BY: อนุญาตให้ใช้ ดัดแปลง แจกจ่าย และใช้เพื่อเชิงพาณิชย์ได้ โดยต้องระบุชื่อผู้สร้าง
- CC BY-SA: อนุญาตให้ใช้ ดัดแปลง แจกจ่าย และใช้เพื่อเชิงพาณิชย์ได้ โดยต้องระบุชื่อผู้สร้าง และหากมีการดัดแปลง ต้องเผยแพร่ผลงานที่ดัดแปลงภายใต้สัญญา CC แบบเดียวกัน
- CC BY-NC: อนุญาตให้ใช้ ดัดแปลง และแจกจ่ายได้ แต่ห้ามใช้เพื่อเชิงพาณิชย์ โดยต้องระบุชื่อผู้สร้าง
- CC BY-ND: อนุญาตให้ใช้และแจกจ่ายได้ แต่ห้ามดัดแปลง และต้องระบุชื่อผู้สร้าง
- CC BY-NC-SA: อนุญาตให้ใช้ แจกจ่าย และดัดแปลงได้ แต่ห้ามใช้เพื่อเชิงพาณิชย์ และหากมีการดัดแปลง ต้องเผยแพร่ผลงานที่ดัดแปลงภายใต้สัญญา CC แบบเดียวกัน
- CC BY-NC-ND: อนุญาตให้ใช้และแจกจ่ายได้ แต่ห้ามดัดแปลง และห้ามใช้เพื่อเชิงพาณิชย์ โดยต้องระบุชื่อผู้สร้าง
วิธีการตรวจสอบสัญญา Creative Commons
- ค้นหาสัญญา CC บนผลงาน: มองหาโลโก้ CC หรือข้อความที่ระบุประเภทของสัญญา CC บนผลงานนั้นๆ
- ตรวจสอบแหล่งที่มา: หากไม่พบสัญญา CC บนผลงาน อาจลองตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมจากแหล่งที่มาของผลงาน เช่น เว็บไซต์ของผู้สร้าง
ตัวอย่างการนำสัญญา Creative Commons ไปใช้
- การนำภาพถ่ายมาใช้ในงานนำเสนอ: หากภาพถ่ายนั้นมีสัญญา CC BY คุณสามารถนำภาพไปใช้ในงานนำเสนอของคุณได้ โดยต้องระบุชื่อผู้ถ่ายภาพ
- การดัดแปลงเพลง: หากเพลงนั้นมีสัญญา CC BY-SA คุณสามารถนำเพลงไปดัดแปลงเพื่อสร้างเพลงใหม่ได้ แต่ต้องเผยแพร่เพลงที่ดัดแปลงภายใต้สัญญา CC BY-SA เช่นกัน
ข้อควรระวัง
- อ่านสัญญา CC ให้ละเอียด: ก่อนนำผลงานใดๆ ไปใช้ ควรอ่านสัญญา CC ให้ละเอียดเพื่อให้เข้าใจเงื่อนไขต่างๆ อย่างชัดเจน
- ให้เครดิตผู้สร้างอย่างถูกต้อง: การให้เครดิตผู้สร้างเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง ควรระบุชื่อผู้สร้างและแหล่งที่มาของผลงานตามที่กำหนดไว้ในสัญญา CC
- ตรวจสอบสัญญา CC เป็นประจำ: สัญญา CC อาจมีการเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบสัญญา CC เป็นประจำก่อนนำผลงานไปใช้
การเข้าใจและปฏิบัติตามสัญญา Creative Commons เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับทุกคนที่ต้องการนำสื่อหรือแหล่งข้อมูลไปใช้ ไม่ว่าจะเป็นนักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ หรือผู้สร้างสรรค์ผลงานเอง การทำเช่นนี้จะช่วยส่งเสริมการแบ่งปันความรู้และข้อมูลอย่างสร้างสรรค์
